23.10.2025 W dniach 8-10 października 2025 roku w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie odbyła się druga edycja konferencji CRATER (Conference on Recent Advances in Translational Eye Research), organizowana przez Międzynarodowe Centrum Badań Oka (ICTER), Instytut Chemii Fizycznej PAN oraz Fundację Candela. Wydarzenie przyciągnęło 188 uczestników z całego świata – naukowców, lekarzy, inżynierów i przedstawicieli przemysłu med-tech, którzy wspólnie debatowali o tym, jak badania podstawowe mogą realnie zmieniać praktykę kliniczną w okulistyce.
CRATER zaprojektowano jako przestrzeń dla dialogu między trzema światami: nauką, kliniką i technologią. Program obejmował najnowsze odkrycia w dziedzinach, takich jak optyka i obrazowanie oka, genetyka, biologia molekularna siatkówki, sztuczna inteligencja oraz terapie komórkowe i genowe. W równoległych sesjach dyskutowano o molekularnych procesach widzenia, funkcjonalnym obrazowaniu siatkówki, zastosowaniach AI w diagnostyce, a także o nowych metodach interferometrii i optyki adaptacyjnej.
Od samego początku podkreślano, że celem konferencji nie jest tylko prezentacja wyników, lecz także tworzenie mostu między laboratorium a klinika – czego symbolem stał się udział zarówno badaczy, jak i lekarzy-praktyków oraz inżynierów projektujących przyszłe urządzenia okulistyczne.
Prof. dr hab. Krzysztof Pyrć, Prezes Zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, wyjaśnił znaczenie konferencji CRATER 2.0:
CRATER to konferencja, która gromadzi w Warszawie, w samym centrum Polski, wybitnych naukowców z całego świata. Na szczęście zmienia się paradygmat, według którego to my musimy wyjeżdżać; okazuje się, że Polska i odpowiedni ludzie na miejscu potrafią sprawić, iż to nasz kraj staje się magnesem przyciągającym najwybitniejszych naukowców i specjalistów z całego świata. To niezwykle ważne, aby jasno pokazywać, że Polska może funkcjonować jako centrum świata i nie jest skazana na bycie przedmieściem. Trzeba podkreślać, że polscy naukowcy prowadzą badania o przełomowym znaczeniu w skali globalnej. To ma ogromne znaczenie dla polskiej nauki, polskiej gospodarki i polskiego społeczeństwa.
Prelegenci, którzy kształtują przyszłość widzenia
Wśród prelegentów znalazły się światowych autorytetów w dziedzinie okulistyki i inżynierii biomedycznej.
Konferencję otworzyła prof. Amanda Carr z University College London, współtwórczyni London Project to Cure Blindness, która w wykładzie plenarnym przedstawiła aktualny stan badań nad terapiami komórkowymi w leczeniu zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD).
Ogromne zainteresowanie wzbudził także wykład prof. Richarda B. Rosena z New York Eye and Ear Infirmary, który zaprezentował pionierskie zastosowanie adaptacyjnej optyki skaningowego oftalmoskopu laserowego (AO-SLO) w ujawnianiu mikrostruktur siatkówki.
Prof. okulistyki Richard Rosen, Dyrektor Chirurgii i Kierownik Oddziału Siatkówki New York Eye and Ear Infirmary of Mount Sinai, mówił:
Profesor Wojtkowski wykonał imponującą pracę – to, co powstało w ramach ICTER, naprawdę zasługuje na uznanie. Duża część mojej działalności dotyczy współpracy z firmami technologiczno-medycznymi, które opracowują nowe urządzenia i metody diagnostyczne. Fascynuje mnie obserwowanie, jak nowatorskie pomysły z laboratoriów mogą przełożyć się na praktykę kliniczną.
Z kolei prof. Majlinda Lako z Newcastle University zaprezentowała wyniki badań nad rolą pęcherzyków pozakomórkowych i aktywacji układu dopełniacza w patogenezie AMD. Jej praca, oparta na liniach komórkowych pochodzących od pacjentów, połączyła wątki biologii molekularnej i medycyny spersonalizowanej.
Nie zabrakło też ikon optyki i inżynierii biomedycznej. prof. Claude Boccara, jeden z ojców nowoczesnej tomografii optycznej, przybliżył ewolucję metod obrazowania rogówki – od klasycznych pomiarów rozpraszania światła po nowe podejścia wykorzystujące zjawiska propagacji do przodu.
Prof. James Bainbridge z UCL Institute of Ophthalmology omówił szanse i ograniczenia terapii genowej chorób siatkówki, wskazując, że największym wyzwaniem pozostaje precyzyjne dostarczenie wektora genowego do komórek docelowych i utrzymanie długotrwałego efektu terapeutycznego.
Z kolei prof. Thomas Ach (University of Lübeck) pokazał, jak autofluorescencja siatkówki może stać się markerem metabolicznego zdrowia oka, a prof. Ethan Rossi z University of Pittsburgh – jak techniki autofluorescencyjnej optyki adaptacyjnej otwierają nowe możliwości monitorowania degeneracji fotoreceptorów.
Nowa grupa badawcza ICTER i 25 lat SD-OCT
Drugiego dnia konferencji ogłoszono utworzenie nowej grupy badawczej w ICTER: PICO (Parallel Interferometry and Computational Optics), czyli Grupa Interferometrii Równoległej i Optyki Obliczeniowej. Jej liderem został dr hab. Dawid Borycki, a celem jest rozwój równoległych metod interferometrii i optyki obliczeniowej. Ogłoszenie, przedstawione wspólnie przez prof. Olafa Straussa i prof. Macieja Wojtkowskiego, było jednym z najbardziej symbolicznych momentów tegorocznego CRATER-u. Dla wielu uczestników stanowiło ono potwierdzenie, że polska nauka nie tylko nadąża za światowymi trendami, lecz także sama zaczyna je wyznaczać.
W szczególnym momencie konferencji uczestnicy CRATER 2025 wyrazili wdzięczność prof. Maciejowi Żyliczowi, prezesowi Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, za jego wieloletnie wsparcie misji ICTER. To właśnie dzięki programowi Międzynarodowych Agend Badawczych FNP możliwe było powołanie i rozwój centrum. Podkreślano, że jego wizja przywództwa pomogła stworzyć środowisko sprzyjające odważnym pomysłom, współpracy międzydyscyplinarnej i zaufaniu do młodych naukowców. Dzięki jego zaangażowaniu ICTER rozwinął światowej klasy laboratoria, programy badawcze i międzynarodowe partnerstwa, a wielu młodych badaczy zyskało przestrzeń do realizacji własnych projektów translacyjnych.
Prof. dr hab. Maciej Żylicz, Prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w latach 2005-2025, mówił:
Jeśli spojrzymy na to, jak rozwijały się technologie pozwalające obserwować siatkówkę oka i diagnozować stany patologiczne, to trzeba pamiętać, że trzydzieści lat temu pojawienie się technologii OCT było ogromnym przełomem. Dzisiejsze spotkanie jest w pewnym sensie celebracją tego postępu.
Trzeci dzień konferencji upłynął pod znakiem obchodów 25-lecia opracowania metody SD-OCT. To właśnie ta technologia – rozwinięta m.in. przez prof. Macieja Wojtkowskiego – zrewolucjonizowała diagnostykę chorób oczu, umożliwiając bezinwazyjne obrazowanie struktur mikroskopowych w czasie rzeczywistym.
Prof. Maciej Wojtkowski uhonorował prof. Andrzeja Kowalczyka za stworzenie środowiska, w którym mogła narodzić się ta przełomowa metoda i rozwijać się polska szkoła optycznego obrazowania. Po odebraniu statuetki prof. Kowalczyk podziękował i wspominał początki wspólnej pracy. Ten jubileuszowy moment pięknie połączył historię polskich badań optycznych z ich dzisiejszym klinicznym znaczeniem.
Prof. dr hab. Andrzej Kowalczyk z Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, wyznał:
Dwadzieścia pięć lat minęło, a technologia poszła niesamowicie do przodu. Czuję się wspaniale. Przede wszystkim podczas tej konferencji zobaczyłem, jak ogromny postęp dokonał się w zastosowaniach OCT w okulistyce. Po przejściu na emeryturę nie śledziłem już tak dokładnie rozwoju tej dziedziny, więc wszystko, co dziś zobaczyłem, było dla mnie nowością – i muszę przyznać, że jestem pod ogromnym wrażeniem.
Podczas sesji jubileuszowych wystąpili czołowi badacze i pionierzy OCT: Andrew M. Rollins, Yoshiaki Yasuno, Rainer A. Leitgeb, Johannes F. de Boer, Christoph K. Hitzenberger oraz Marinko Sarunic. Ich wykłady, obejmujące zarówno historię, jak i przyszłość technologii, przypomniały, że każda rewolucja naukowa zaczyna się od odważnych pomysłów i śmiałych prób przesunięcia granic poznania.
Wieczorne spotkania networkingowe i sesje posterowe sprzyjały budowaniu nowych relacji, zwłaszcza między młodymi badaczami a uznanymi autorytetami. W atmosferze otwartej wymiany pomysłów wyraźnie czuć było, że środowisko badań nad okiem staje się coraz bardziej interdyscyplinarne i globalne.
Nie zabrakło również inicjatyw o lżejszym tonie – takich jak prezentacja książeczki edukacyjnej „Oczulęta”, stworzonej przez Tomasza Samojlika, biologa i twórcy cenionych tytułów edukacyjnych, takich jak „Żubr Pompik” czy „Ambaras”. Ta pozycja w przystępny sposób przybliża dzieciom tajemnice wzroku i światła. To właśnie ten duch popularyzacji wiedzy, łączący naukę i wrażliwość, dopełniał charakter konferencji CRATER.
Most między laboratorium a kliniką
CRATER 2025 potwierdził, że badania nad widzeniem i funkcją oka to dziś jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się kierunków współczesnej nauki. Od cząsteczek i fotoreceptorów po sztuczną inteligencję i robotykę – każdy z tych elementów tworzy wspólny ekosystem translacyjny, którego centrum stanowi człowiek i jego zdolność widzenia.
Jak podkreślał prof. Maciej Wojtkowski w zakończeniu konferencji:
Widzimy coraz głębiej – ale naszym zadaniem jest, by dzięki temu lepiej rozumieć, jak pomagać ludziom. CRATER to nie tylko nauka o świetle, lecz także o tym, jak światło może przywracać światło życia.
Konferencja była nie tylko przeglądem najnowszych osiągnięć okulistyki, lecz także świadectwem dojrzewania polskiego ośrodka ICTER jako ważnego gracza na mapie światowych badań nad okiem. Trzy dni dyskusji, 188 uczestników, dziesiątki wykładów i setki nawiązanych kontaktów naukowych – to bilans wydarzenia, które już teraz zapisało się w kalendarzu międzynarodowej społeczności translacyjnej okulistyki.
